Przyczyny nadpobudliwości psychoruchowej cz. 4
Badania autorki nad dziećmi nadpobudliwymi w wieku 7—10 lat wykazały, że u 81n/o badanych zaistniały już w okresie życia płodowego, w czasie porodu lub po urodzeniu różne czynniki uszkadzające, a u 83% stwierdzono natomiast fragmentaryczne zaburzenia rozwojowe współwystępujące z nadpobudliwością. Należy przy tym podkreślić, że dzieci te uczęszczały do szkoły podstawowej, żyły wśród zdrowych normalnych dzieci, od których różniły się tylko tym, że były bardziej kłopotliwe i uciążliwe; 60% badanych sprawiało trudności wychowawcze, a 50% miało trudności w nauce nie zawsze wyrażające się ocenami niedostatecznymi na okres. Wydaje się, że liczby te byłyby znacznie niższe, gdyby w odpowiedniej chwili został włączony proces wychowawczy dostosowany do indywidualnych cech tych dzieci oraz gdyby od początku nauki szkolnej otrzymały one właściwą, dostosowaną do rodzaju zaburzeń pomoc w nauce.
Możemy powiedzieć, że zaburzenia funkcji układu nerwowego spowodowane uszkodzeniem mają niewątpliwie negatywny wpływ na rozwój dziecka, lecz można im w pewnym stopniu przeciwdziałać stwarzając odpowiednie warunki środowiskowe i wychowawcze. Natomiast niewłaściwy proces wychowawczy jak też złe środowisko mogą spowodować poważne zaburzenia u dziecka pierwotnie zrównoważonego i prawidłowo rozwijającego się.
Czynniki społeczno-wychowawcze zaburzające równowagę procesów nerwowych u dzieci
Dziecko przychodzące na świat z określonym wyposażeniem biologicznym od pierwszych chwil życia podlega oddziaływaniu otoczenia. Reaguje na nie początkowo zgodnie z wrodzonymi odruchami bezwarunkowymi, które okazują się jednak niewystarczającym mechanizmem wobec wielkiej liczby złożonych bodźców zewnętrznych. Rozpoczyna się więc właściwa "nauka życia". Każda nowa sytuacja pobudza odruch orientacyjny, będący zaczątkiem aktywnej postawy dziecka i dalszej jego działalności. Aktywność dziecka wpływa na kształtowanie się i dojrzewanie struktury układu nerwowego oraz doskonalenie się funkcji; następuje ogólny rozwój psychiczny dziecka.
Społeczeństwo dorosłe nie ogranicza się do "towarzyszenia" rozwojowi dziecka, lecz włącza się w ten proces, mniej lub bardziej aktywnie i planowo, poprzez wychowanie tj. świadome kierowanie rozwojem dziecka i kształtowanie jego osobowości.
Natomiast dziecko przez stały kontakt, początkowo z zamkniętą grupą, potem z kręgiem coraz szerszym, nie tylko samo podlega wpływom tych środowisk, ale i w pewnym zakresie oddziałuje na nie.
Tak więc możemy powiedzieć, że prawidłowy rozwój dziecka zależy od czterech podstawowych czynników: 1) od wrodzonych zadatków anatomiczno-fizjologicznych, a w tym przede wszystkim cd stanu ośrodkowego układu nerwowego; 2) od własnej aktywności dziecka w dużym stopniu uzależnionej zarówno od jego cech biologicznych, jak i od otoczenia; 3) od środowiska pojętego szeroko, a nie ograniczającego się do środowiska rodzinnego oraz 4) od wychowania rodzinnego i szkolnego.
Czynniki te działają we wzajemnym ścisłym powiązaniu wpływając na ogólny rozwój psychoruchowy dziecka.
Jak już mówiliśmy, znaczny procent dzieci nadpobudliwych przychodzi na świat z niepełnowartościowym układem nerwowym na skutek przebytych uszkodzeń, co między innymi objawia się bardzo wczesnym wystąpieniem objawów nadpobudliwości. Pewien procent dzieci w niemowlęctwie lub w okresie poniemo-wlęcym nie wykazuje zaburzeń równowagi procesów nerwowych rozwijając się całkowicie prawidłowo; pierwsze objawy nadpobudliwości o różnym nasileniu pojawiają się w różnych okresach życia dziecka i w różnych sytuacjach. Jakie ujemne czynniki wywołały nadpobudliwość w tych przypadkach?
Najbliższym środowiskiem małego dziecka jest jego środowisko rodzinne, które działa nie tylko poprzez bezpośredni stosunek do dziecka, ale również poprzez całą atmosferę domu rodzinnego będącą rezultatem charakterów, usposobień i zachowania domowników oraz stosunków między nimi.
Jakże często rodzice mówią: "Mój syn odziedziczył nerwowość po matce (ojcu)".
Nie rozstrzygając tego, w jakim stopniu dziedziczność ma tu swój udział, możemy powiedzieć z całkowitą pewnością, że nerwowość, niezrównoważenie rodziców, nierówne usposobienie prowadzące do częstych zatargów, a nawet awantur lub do napiętej atmosfery burzy równowagę psychiczną dziecka. Dotyczy to nie tylko rodziców, lecz również innych członków rodziny oraz stosunków między rodzicami a dziećmi, babcią i wnukami, teściową a zięciem czy synową. W napiętej lub niespokojnej atmosferze domowej dziecko czuje się niepewne, zagrożone, staje się wyczulone na każdy objaw zwiastujący burzę.