Przyczyny nadpobudliwości psychoruchowej cz. 3
Przyczyny nadpobudliwości będącej wyrazem zaburzonej funkcji ośrodkowego układu nerwowego
Jaki stopień zaburzenia równowagi procesów nerwowych jest uważany jeszcze za normę, a jaki już za patologię, trudno określić. Znamienne jest jednak, że u dzieci nadpobudliwych nawet wtedy, gdy nie mówi się o zaburzeniu, lecz jedynie o zaostrzeniu cech typologicznych, stwierdza się w znacznym procencie przypadków zadziałanie w czasie rozwoju dziecka różnych czynników, o których wiadomo, że mogą uszkodzić ośrodkowy układ nerwowy. Fakt ten jak również współ-występowanie z nadpobudliwością innych zaburzeń rozwoju psychoruchowego np. fragmentarycznych opóźnień rozwojowych, stają się argumentami potwierdzającymi pogląd, że nadpobudliwość jest zespołem objaw świadczących o zaburzonej funkcji mózgu spowodowanej uszkodzeniem.
Czynniki uszkadzające mogą działać na komórkę rozrodczą, na organizm dziecka w okresie płodowym, w czasie porodu oraz po urodzeniu.
Wśród czynników uszkadzających komórkę rozrodczą najczęściej wymienia się alkoholizm rodziców oraz choroby weneryczne. Uszkodzona komórka rozrodcza jest przyczyną nieprawidłowego kształtowania się płodu, co daje w konsekwencji szereg wad rozwojowych fizycznych i psychicznych. W przypadku dzieci nadpobudliwych trudno stwierdzić, w jakim procencie występują te czynniki jako uwarunkowanie zaburzenia, tym bardziej że alkoholizm rodziców przede wszystkim wpływa destrukcyjnie na atmosferę rodzinną i na warunki, w jakich wychowuje się dziecko, a tym samym na nasilenie się nadpobudliwości. — Alkoholizm jest więc często traktowany jako czynnik zaburzający o charakterze społecznym, a nie biologicznym.
W życiu płodowym dziecko narażone jest na wiele czynników ujemnych mogących spowodować uszkodzenie. Okresem największej wrażliwości są pierwsze trzy miesiące ciąży, kiedy to następuje formowanie się układu nerwowego płodu. Do czynników uszkadzających w tym okresie (a także i później) zaliczamy: zakażenia wirusowe płodu — matka w czasie ciąży lub ktoś w jej bliskim otoczeniu, w tym czasie przebywał choroby zakaźne, jak odra, świnka, różyczka, grypa, żółtaczka zakaźna itp., zatrucia spowodowane piciem alkoholu w czasie ciąży, paleniem papierosów, przyjmowaniem nieobojętnych leków nasennych, uspokajających lub stosowanych w celu usunięcia ciąży, przebyte przez matkę zatrucia ciążowe lub zatrucia pokarmowe; niewłaściwe odżywianie się matki, zwłaszcza braki wit. A i B2 oraz niedostateczna ilość pokarmów białkowych. Tego rodzaju niedożywienie może nastąpić przy uporczywych wymiotach zdarzających się u kobiet ciężarnych, przy braku apetytu, jak również w złych warunkach materialnych: urazy mechaniczne, na przykład nieudane próby usunięcia ciąży przez osoby niefachowe, nieszczęśliwe upadki lub uderzenia w brzuch połączone z krwawieniem lub krwotokiem powodując odklejenie się łożyska od ścianki macicy wywołują niedokrwienie rozwijającego się organizmu. Ten sam wpływ w postaci niedotlenienia płodu mogą mieć choroby krążenia u matki.
Okres porodu jest znacznym wstrząsem dla dziecka, toteż w tym czasie może dojść do uszkodzenia układu nerwowego noworodka z różnych przyczyn. Mogą to być urazy mechaniczne spowodowane zbyt szybką lub nieprawidłową akcją porodową, powodujące zniszczenie tkanki mózgowej lub wylewy śródczaszkowe. Również niedotlenienie dziecka przejawiające się w postaci tzw. zamartwicy spowodowane jest długotrwałym porodem, zaciśnięciem pępowiny wokół szyi dziecka itp., co odbija się w sposób charakterystyczny na wyglądzie noworodka — sinica skóry lub jej nadmierna bladość.
Po urodzeniu dziecka uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego może nastąpić na skutek przebycia zapalenia mózgu lub opon mózgowych, z powodu ciężkiego przebiegu chorób zakaźnych (wysoka temperatura, drgawki). Przyczyną uszkodzeń mogą stać się urazy mechaniczne czaszki (upadki, wypadki drogowe itp.)
Objawy te mogą wystąpić nawet po kilku latach, a często są tak dyskretne, że początkowo nie niepokoją rodziców powodując jedynie pewne trudności w wychowaniu lub nauczaniu dziecka. Tak właśnie dzieje się w większości przypadków dzieci nadpobudliwych psychoruchowo; dopiero nasilenie zaburzeń zachowania lub trudności w nauce mobilizuje rodziców i wychowawców do energicznej działalności, często błędnej.