Jakie dzieci nazywamy nadpobudliwymi cz. 5
Tak więc w okresie nauki w klasach I—IV najłatwiej postawić diagnozę, ale jednocześnie jest to ostatni moment dla przeciwdziałania negatywnym skutkom nadpobudliwości, o których powiemy dalej.
W okresie dorastania główne akcenty nadpobudliwości przesuwają się w sferę emocjonalną. Związane to jest z działaniem gruczołów dokrewnych aktywizujących się właśnie wtedy.
Obserwujemy więc nadmierną wzruszeniowość i impulsywność również u młodzieży, która nie przejawiała wcześniej objawów nadpobudliwości, lecz są one mniej nasilone i bardziej dostosowane do bezpośrednio działającej przyczyny niż u młodzieży niezrównoważonej. To właśnie młodzież nadpobudliwa demonstruje w sposób drastyczny swój bunt i swój pęd do samodzielności, gdyż refleksja przychodzi później, czasem za późno. Staje się to przyczyną konfliktów z dorosłymi, którzy swoim postępowaniem najczęściej sprawę pogarszają. Dochodzi do daleko idących rozdźwięków często tragicznych w skutkach. Napięcia emocjonalne wzmagane wtórnie sytuacjami konfliktowymi ujawniają się często u młodzieży nadpobudliwej w postaci takich objawów, jak lęki, natręctwa, zaburzenia snu, które są już objawami nerwicowymi i są wskazaniem do interwencji lekarskiej.
Wzmożenie odruchu orientacyjnego jest tym objawem, który — jak mówiliśmy — stwierdzamy u wszystkich dzieci nadpobudliwych niezależnie od układu innych objawów. Ponadto wydaje się on trwać niezmiennie przez wszystkie lata życia dziecka nadpobudliwego.
Objawy współwystępujące z nadpobudliwością psychoruchową
Nadpobudliwość psychoruchowa jest więc zespołem powiązanych ze sobą objawów, przy czym Aę, że jedna grupa objawów staje się dominu-przy innych mniej nasilonych. Rodzaj objawów dominujących jest w pewnym stopniu uwarunkowany okresem rozwojowym, w którym znajduje się dziecko oraz sytuacją zewnętrzną.
Oprócz typowych dla nadpobudliwości objawów, spotykamy u opisywanych dzieci zaburzenia, które występują nie tylko w omawianym zespole, lecz również u dzieci nie przejawiających nadpobudliwości. Są to dwie grupy zaburzeń, które stwierdza się u pewnego procentu dzieci nadpobudliwych, a które odgrywają istotną rolę w przystosowaniu dziecka do wymagań otoczenia i mogą stać się dodatkowym czynnikiem dezorganizującym jego czynności i prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie.
Pierwszą grupę stanowią objawy uważane za wyraz zaburzeń nerwicowych takie jak: zaburzenia snu, lęki dzienne i nocne, moczenie, niektóre przypadki zacinania się i jąkania, tiki, natręctwa, onanizm itp. Objawy te, podobnie jak nadpobudliwość psychoruchowa są wyrazem zaburzonej równowagi procesów nerwowych. Dlatego wielu badaczy uważa, że nadpobudliwość jest etapem wstępnym zaburzeń nerwicowych, tym bardziej że występują one częściej na podłożu ogólnej nadpobudliwości dziecka pod wpływem ujemnych czynników zewnętrznych zarówno nagłych i krótkotrwałych, jak i długotrwałych niekorzystnych warunków środowiskowych. Czynniki te mogą wywołać zaburzenia nerwicowe również u dzieci, które przedtem nie wykazywały cech nadpobudliwości, a także mogą sporadycznie pojawić się w wieku dziecięcym, dopiero nasilenie tych objawów, utrwalenie lub narastanie wskazuje na ich charakter nerwicowy. Wśród dzieci nadpobudliwych są jednak i takie, u których nie obserwujemy procesu nerwicowania się.
Jest więc sprawą niewątpliwą, że wychowanie i odpowiednie postępowanie z dzieckiem nadpobudliwym spełnia rolę zapobiegającą powstawaniu objawów nerwicowych. W chwili ich występowania, oddziaływaniom wychowawczym o charakterze niemal leczniczym musi towarzyszyć leczenie farmakologiczne ustalone przez lekarza.
Drugi rodzaj zaburzeń stwierdzanych również u dzieci zrównoważonych, a współwystępujących często, lecz nie zawsze z nadpobudliwością to wspomniana już na str. 19 nieharmonijność rozwoju psychoruchowego polegająca na opóźnionym rozwoju niektórych funkcji psychicznych przy rozwoju innych odpowiednich do wieku. Te wybiórcze opóźnienia nazywamy fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi, które przy normalnej inteligencji dziecka powodują specyficzne trudności w zakresie spostrzegania wzrokowego bądź słuchowego lub przejawiają się w niższym poziomie sprawności ruchowej dziecka. Związek tych zaburzeń z nadpobudliwością polega na wspólnej przyczynie, którą może być niewielkie nawet uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. Fragmentaryczne zaburzenia rozwojowe stają się nierzadko czynnikiem utrudniającym wykonanie szeregu czynności, z którymi radzi sobie bez kłopotu dziecko harmonijnie rozwinięte. Przeważnie trudności te są dostrzegane dopiero w początkach nauki szkolnej, pomimo że już wcześniej można zaobserwować ich zapowiedź w zabawie lub w wytworach dziecka.