Jakie dzieci nazywamy nadpobudliwymi cz. 3
Niektórzy badacze uważają, że dzieci nadpobudliwe mają trudności w wykonywaniu zadań wymagających planowania i syntetyzowania w myśleniu, jak również trudności w wykonywaniu czynności angażujących funkcje wzrokowo-ruchowe. Spowodowane jest to częściowo brakiem wytrwałości, trudnością koncentracji uwagi, wahaniami w mobilizacji oraz dużą męczliwością. Ponadto u niektórych dzieci stwierdza się współwystępujące z nadpobudliwością wybiórcze zaburzenia rozwojowe funkcji wzrokowych, słuchowych lub ruchowych, które mogą być przyczyną wspomnianych trudności w wykonywaniu konkretnych zadań, o czym będziemy mówić w następnych rozdziałach.
Wzmożona pobudliwość emocjonalna, nadmierna ruchliwość oraz wzmożenie odruchu orientacyjnego mogą u każdego dziecka występować z różnym nasileniem i w różnych powiązaniach. Zdarza się, że objawy pobudzenia w jednej sferze stają się dominujące przy innych mniej nasilonych.
Spotykamy więc dzieci, u których dominującym objawem jest ogólna nadmierna aktywność ruchowa, bardzo duża ekspansywność działania, a nie stwierdzamy u nich niepokoju ruchowego w postaci drobnych ruchów manipulacyjnych. Również pobudzenie emocjonalne jest mniej nasilone, krótkotrwałe i w niewielkim stopniu wpływa dezorganizująco na działanie dziecka. Dzieci te są zawsze czynne, chętne do pomocy, do każdego działania, ale chaotyczne, nieporządne, ulegające bardzo łatwo różnym zewnętrznym wpływom, zmieniającym kierunek zainteresowania, gdyż łatwo u nich dochodzi do wzmożenia odruchu orientacyjnego.
U innych dominującym objawem jest nadruchliwość zawężona do drobnych ruchów manipulacyjnych w nhrebie własnego ciała. Te dzieci charakteryzują się nasiloną emocjonalnością; w sytuacjach nowych, niespodziewanych, obciążonych elementami uczuciowymi wzrasta ich niepokój ruchowy. Rzadziej obserwuje się u nich aktywność tego typu, co u poprzednio opisanych. Wynika to często z ich doświadczeń; nadmierna ekspansja ruchowa powoduje negatywną reakcję otoczenia, co wprowadza te dzieci w stan przykrego pobudzenia emocjonalnego, wolą więc unikać takich sytuacji. Mają również tendencje do unikania sytuacji konfliktowych, przyjmują wtedy postawę wycofującą się, a jednocześnie narasta ich niepokój ruchowy w postaci zwiększającej się liczby ruchów drobnych. Zachowanie tych dzieci często przypomina zachowanie tzw. dzieci zahamowanych, u których pobudzenie emocjonalne powoduje obniżenie aktywności.
Dzieci, u których dominującym objawem jest nadpobudliwość emocjonalna charakteryzują się gwałtownymi i silnymi reakcjami uczuciowymi; są kłótliwe, bardzo łatwo obrażają się, popadają w konflikty z dziećmi i z dorosłymi, bywają płaczliwe lub wpadają w złość, przy czym najczęściej reakcja jest niewspółmierna do przyczyny. Nadmierną ruchliwość, ekspansywną lub zawężoną, przejawiają wyłącznie wtedy, gdy są pobudzone emocjonalnie. Bywają długie okresy, gdy zachowują się spokojnie, ale wystarczy drobny nawet fakt, pobudzający je emocjonalnie, aby całe ich zachowanie uległo zmianie. Dlatego tak łatwo popadają w konflikty z innymi dziećmi, gdyż w życiu grupowym i w zabawach bardzo często powstają sytuacje emocjonalnie nieobojętne. Natomiast w spokojnych warunkach domowych tylko od czasu do czasu dochodzi do spięć i wybuchów.
Spotykamy również dzieci, u których obserwujemy ogólne nadmierne pobudzenie przejawiające się we wszystkich zakresach. Są to dzieci najbardziej uciążliwe, sprawiające najpoważniejsze kłopoty wychowawcze, a przy dużym nasileniu objawów stają się najczęściej pacjentami poradni zdrowia psychicznego.
Należy podkreślić, że u wszystkich dzieci nadpobudliwych, niezależnie od powiązań między różnymi objawami, obserwuje się poważną rolę wzmożonego odruchu orientacyjnego w powstawaniu zarówno reakcji ruchowych, jak i emocjonalnych oraz w znacznej ich zmienności. Wpływa to bardzo znamiennie na czynności i konkretną działalność dziecka. Wielu badaczy podkreśla, że w działalności dziecka nadpobudliwego brak równowagi pomiędzy funkcjami ruchowymi, emocjami a funkcjami poznawczymi. Prowadzi to do dezorganizacji czynności, która w życiu codziennym manifestuje się w postaci chaotyczności działania, niekończenia rozpoczętych prac, w postaci nierównomiernego tempa pracy i w zmiennych jej wynikach. Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo wykonują jedno i to samo zadanie raz dobrze, a raz źle, potrafią dość długo zajmować się jakąś zabawą lub ciągle zmieniają zajęcia. Zainteresowania ich są na ogół nietrwałe, ale często bardzo intensywne, tzw. słomiany ogień.
To charakterystyczne zachowanie dzieci nadpobudliwych wywołuje specyficzną reakcję wychowawców; z jednej strony są oni zmęczeni aktywnością dziecka, niezadowoleni z jego działalności, z drugiej widzą, że dzieci te uzyskują często dobre wyniki w swojej pracy i "jak chcą, to potrafią". Nasuwa to podejrzenie złej woli dziecka, co wywołuje różnego rodzaju represje lub inne błędy wychowawcze. W tej sytuacji dziecko nadpobudliwe często nie czując się winne buntuje się lub przeciwnie, mając nadmierne poczucie winy, czuje się zagrożone. W obu wypadkach dochodzi do wtórnego wzmożonego pobudzenia pogarszającego działanie dziecka.