Jakie dzieci nazywamy nadpobudliwymi
Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo wyróżniają się określonym zespołem cech zachowania. Cechy te ujawniają się w sposobie wykonywania codziennych czynności, w zabawie, w pracach domowych, przy odrabianiu lekcji.
Kontakty z dorosłymi i z kolegami również pozwalają zaobserwować szereg reakcji dziecka nadpobudliwego różniących go właśnie od rówieśników.
Wyrazistość i rodzaj objawów są w znacznym stopniu uzależnione od sytuacji, w jakiej dziecko obserwujemy: inne objawy będą pierwszoplanowe podczas zabawy na podwórku, a inne przy odrabianiu lekcji. W jednych sytuacjach nadpobudliwe zachowanie wzmaga się, w innych maleje; w większości przypadków natomiast jest ono jednak odmienne od zachowania większości dzieci w tym samym wieku, będących w tej samej sytuacji.
Możemy więc postawić pytanie, jakie formy zachowania uznamy za przejaw nadpobudliwości psychoruchowej?
Zespół objawów nadpobudliwości
Używając terminu nadpobudliwość psychoruchowa podkreślamy, że dotyczy on zarówno sfery ruchowej, jak i psychicznej. Nadpobudliwość przejawia się w postaci wzmożonego pobudzania ruchowego, nadmiernej reaktywności emocjonalnej oraz w specyficznych zaburzeniach funkcji poznawczych, głównie w postaci zaburzeń uwagi.
Najbardziej widocznym, a często bardzo uciążliwym dla otoczenia objawem nadpobudliwości jest nadmierna ruchliwość. Wyraża się ona w stałym niepokoju ruchowym dziecka — w ciągłym kręceniu się, bieganiu, podskakiwaniu, w zmianych pozycji, w niemożności zachowania spokoju, itp. W zabawach dzieci nadpobudliwych przeważa element ruchowy. Dzieci te wolą gonitwy, zawody, siłowania się, odgrywanie scen z filmów pełnych ruchu, walk i strzałów, niż zabawy wymagające spokoju lub ograniczające ruch dziecka poprzez zasady i reguły. W takich sytuacjach dzieci nadpobudliwe przeszkadzają swoim partnerom, odrywają się od zabawy, nie uważają, kręcą się, a często wspólną zabawę porzucają. Ich nadruchliwość przejawia się również w całym szeregu drobnych ruchów, jak manipulowanie przedmiotami, poprawianie garderoby, szarpanie włosów, czasem ogryzanie paznokci lub kołnierzyków czy chusteczek do nosa oraz wykonywanie innych ruchów zbędnych w danej chwili, obserwujemy to często wtedy, gdy dziecko nadpobudliwe jest bezczynne lub zmuszone do spokojnego siedzenia np. przy słuchaniu opowiadania lub głośnego czytania, podczas oglądania telewizji, itp.
gadając grupę dzieci nadpobudliwych w wieku 7-10 lat autorka przeprowadziła dwa eksperymenty, by zaobserwować możliwości opanowania przez dzieci własnej ruchliwości. Pierwszy eksperyment to tzw. próba czekania. W toku badania psychologicznego przerwano je i polecono dziecku poczekać na dalszy ciąg, pod pretekstem, że badający musi coś zapisać. Nie sugerowano żadnego sposobu zachowania — nie mówiono np. "poczekaj spokojnie". Okres czekania trwał 60 sekund. W. tym czasie badający pozorując, że jest czymś zajęty, obserwował i szczegółowo notował wszelkie ruchy i formy zachowania dziecka. W drugim eksperymencie — nazwanym "próbą bezruchu" wymagano od dziecka nadpobudliwego, siedzącego wygodnie na krześle, zachowania całkowitego bezruchu przez jedną minutę. W tym wypadku chodziło o sprawdzenie, w jakim stopniu dzieci nadpobudliwe potrafią w sposób świadomy opanować własną ruchliwość. Otrzymane wyniki porównano z wynikami uzyskanymi w badaniu dzieci, które nie przejawiały cech nadpobudliwości w innych sytuacjach (tworzyły one grupę kontrolną). Porównanie wypadło znamiennie: 85% dzieci z grupy kontrolnej zachowało w czasie czekania zupełny spokój lub zajmowało się jedną określoną czynnością, np. rysowaniem, oglądaniem "skarbów" wyjętych z kieszeni lub książki leżącej na stole. W grupie dzieci nadpobudliwych tylko 25% badanych zachowywało się spokojnie. Pozostałe dzieci kręciły się, wstawały, chodziły po pokoju, wyglądały przez okno, usiłowały rozmawiać z badającym pomimo braku reakcji z jego strony. Zmieniały wielokrotnie swoje czynności — były nawet takie, które w ciągu jednej minuty 10 razy zmieniały rodzaj działania.