ADHD u dorosłych cz.2
Ocena i rozpoznanie ADHD u dorosłych
Ocena i rozpoznanie w przypadku osób dorosłych, u których podejrzewa się występowanie ADHD przebiega podobnie jak w przypadku dzieci. Jednak szanse uzyskania dokładnych, istotnych i szczegółowych informacji na temat okresu dzieciństwa są niewielkie, a są one niezbędne, aby ustalić, że jest to naprawdę zaburzenie trwające przez całe życie. Jest to diagnoza kliniczna i należy jej dokonać po przeprowadzeniu dokładnej i wszechstronnej oceny. Ponieważ bardzo trudno odróżnić obraz kliniczny ADHD od innych zaburzeń psychicznych i wysoka jest częstotliwość współwystępowania innych chorób umysłowych u dorosłych z ADHD, rozpoznanie powinien prowadzić tylko psychiatra, który dobrze zna zespół nadpobudliwości i zaburzenia umysłowe występujące u dorosłych.
Procedura oceniania powinna obejmować szczegółowy wywiad z pacjentem i, jeśli jest to możliwe, z krewnymi lub przyjaciółmi, którzy utrzymują z nim kontakt od czasów dzieciństwa. Trzeba ustalić, czy u pacjenta występują utrzymujące się od okresu dzieciństwa podstawowe objawy ADHD, jaki stopień niesprawności i jakie utrudnienia powodują oraz jakie działania podejmowano do chwili obecnej, aby je przezwyciężyć. [W skali Wendera 61 pytań dotyczy zachowania w dzieciństwie].
Lekarz będzie szukał symptomów innych chorób umysłowych, zaburzeń psychologicznych i zachowania oraz przejawów cech charakteru, które mogą wyjaśnić widoczne objawy ADHD lub, które pojawiły się w tym samym czasie co one. Ten etap rozpoznania będzie wymagał odniesienia do przeszłości pacjenta, przebytych chorób, wydarzeń z życia rodzinnego, kontaktów społecznych. Lekarz powinien porównać informacje podane przez pacjenta z innymi źródłami, na przykład relacjami krewnych, opiniami ze szkoły lub innych specjalistów, którzy oceniali lub leczyli go.
Lekarz będzie uzupełniał, zgodnie z procedurą omówioną w poprzednich rozdziałach, informacje zebrane w czasie badania i wywiadów. Wykorzysta skale i kwestionariusze do oceny zachowania, rozważy też użycie testów oceniających funkcje. Obecnie do oceny ADHD u dorosłych stosuje się skalę Wendera, skalę Browna (BAADS - Brown Attention-Activation Disorder Scalę), kwestionariusz Copelanda i skalę Triolo dla dorosłych (Attention-Deficit Scales for Adults - ADSA).
Mimo że te kwestionariusze i skale nie dostarczają danych o charakterze normatywnym i nie są stosowane jako narzędzie diagnostyczne, to pomagają ustalić rodzaj i stopień nasilenia występujących objawów. Lekarze wciąż wierzą, że najlepsze, powszechnie uznawane i zweryfikowane naukowo są kryteria diagnostyczne DSM-IV, aczkolwiek w pewnym stopniu nieodpowiednie dla dorosłych.
Lekarz mógłby uzupełnić swoją ocenę stosując standaryzowany test inteligencji lub inne kwestionariusze i skale do oceny objawów lub zachowania, na przykład skale oceny depresji i lęku lub skale oceniające zadowolenie z życia małżeńskiego.
Leczenie ADHD u dorosłych
Farmakoterapia
ADHD u dorosłych leczy się przede wszystkim środkami farmakologicznymi. Leki wymienione niżej zostały szczegółowo omówione w rozdziale poświęconym stosowaniu środków farmakologicznych u dzieci z ADHD. Najczęściej stosowane są następujące grupy leków:
8) Leki stymulujące czynności psychiczne: metylfenidat (Ritalin®) jest zazwyczaj lekiem z wyboru. Innym lekiem psychostymulującym jest deksamfetamina (Dexedrine®). Jak wykazały badania na leki psychostymulujace reaguje pozytywnie około 70% dzieci i od 25 do 78% (to znaczy średnio około 52%) dorosłych. Dorośli, podobnie jak młodsi pacjenci, mogą potrzebować dużych dawek leku, aby skutecznie złagodzić objawy. Ważne jest, aby zwiększać je stopniowo aż do osiągnięcia maksymalnej tolerowanej dawki (zwracając uwagę na działania niepożądane) i dopiero wtedy zdecydować czy lek działa, czynie.
9) Trójcykliczne lekiprzeciwdepresyjne: imipramina (preparat Imipramin) i dezypramina (preparat Petylyl) sąbrane pod uwagę w drugiej kolejności, mimo że nie wyjaśniono jeszcze wielu kwestii związanych z ich stosowaniem. Na przykład wyniki testów skuteczności tych leków są sprzeczne, niektórzy badacze sugerują niskie dawki inni wysokie.
10) Buspiron: [Spamilan, BuSpar] lek przedwiekowy nie pochodzący z grupy benzodiazepin, który wydaje się być skuteczny. Lek o przedłużonym działaniu, który szybko łagodzi objawy ADHD i jest bezpieczniejszy dla pacjentów chorych na serce niż starsze trójcykliczne leki przeciwdepresyjne.
11) Propranołoł: [lek beta adrenolityczny] zmniejsza częstość wybuchów złości i łagodzi objawy ADHD.
12) Leki przedwiekowe (anksjolityczne): obniżają poczucie lęku u pacjenta. Proponuje się też stosowanie ich w leczeniu ADHD u dorosłych.
13) Inne leki: fluoksetyna (leki przeciwdepresyjne: prozac, leki z grupy SSRI [selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny]), klonidyna (lek obniżający ciśnienie), tiorydazyna (preparat Thioridazyn) - neuroleptyk, karbamazepina (lek przeciwpadaczkowy, lek normotymiczny - stabilizator nastroju), węglan litu (lek normotymiczny - stabilizator nastroju) są skuteczne w przypadku niektórych dorosłych pacjentów z ADHD.
Należy dokładniej zbadać działanie wszystkich wymienionych wyżej leków, aby ustalić, które z nich i w jakich dawkach powinny być stosowane do leczenia ADHD u dorosłych.
Inne, niefarmakologiczne rodzaje terapii dorosłych z ADHD
Należy przeanalizować wiele kwestii w przypadku dorosłych osób z ADHD, które nie reagują na leczenie farmakologiczne. Na liście problemów znajduje się między innymi niska samoocena, izolacja emocjonalna i społeczna, uczucie wściekłości, niezdolność zaplanowania czasu, powolność w działaniu i odkładanie wszystkiego na później, unikanie nudnych zadań.
Chorzy na ADHD będą chcieli porozmawiać z psychiatrą, który się nimi opiekuje o tych problemach, o planowanych, odpowiadających ich potrzebom działaniach terapeutycznych oraz warunkach socjalnych i swojej pracy zawodowej. Wiele technik i metod terapeutycznych opisanych wcześniej ma zastosowanie w przypadku dorosłych pacjentów, poza tym może uda się psychiatrze zaangażować do pomocy innych specjalistów.
Pozostaje jeszcze wiele do zrobienia w zakresie leczenia ADHD u dorosłych pacjentów, szczególnie dotyczy to badań klinicznych, które pomogłyby znaleźć odpowiedź na liczne pytania. W Wielkiej Brytanii trzeba szybko opracować odpowiednie i skuteczne metody oceniania i zorganizować placówki zdrowia.
Mamy nadzieję, że jeśli powiększy się wiedza na temat ADHD i wzrośnie skuteczność środków terapeutycznych, a zespół nadpobudliwości będzie rozpoznawan/i leczony w dzieciństwie to uda się zapobiec wielu problemom.