Metody diagnozowania ADHD cz.3
Testy oceniające zdolność funkcjonowania
Podejmowane są liczne próby opracowania bardziej obiektywnych narzędzi psychometrycznych oceniających charakter i nasilenie objawów ADHD u dziecka niż skale i kwestionariusze do oceny zachowania. Testy oceniające funkcje [np. zdolność myślenia, rozumienia, liczenia, uczenia się, porozumiewania się, oceniania, porównywania i inne], na przykład przy pomocy aparatu diagnostycznego Gordona -eliminują elementy subiektywne i pozwalają na pomiar zaburzeń bez bezpośredniego udziału osoby oceniającej. Są one próbą pomiaru nieprawidłowych biologicznych i psychologicznych aspektów funkcjonowania dziecka. Test diagnostyczny Gordonajest skonstruowany w formie gry komputerowej, która służy do oceny kontroli impulsów, uwagi i koncentracji oraz czujności. Niemożliwe jest skonstruowanie testu, który mierzyłby tylko te parametry. Testy oceniające funkcje są krytykowane, ponieważ wyniki może zniekształcać motywacja, determinacja i wysoka inteligencja wykonującego test. Tego typu testy nie są pomocne w rozpoznaniu ADHD, ale wielu klinicystów uważa, że są one wyjątkowo użyteczne i dostarczają wielu cennych informacji w trakcie oceniania.
Lekarz oceniający stan dziecka będzie starał się zgromadzić jak najwięcej informacji, prawdopodobnie w trakcie kilku wizyt, zanim postawi ostateczną diagnozę. Zanim stwierdzi występowanie ADHD rozważy możliwość występowania innych psychicznych, psychologicznych, neuropsychiatrycznych lub wiążących się z zachowaniem zaburzeń. Uwzględni również występowanie, nasilenie i rodzaj problemów z przyswajaniem wiedzy, chorób somatycznych i trudności w nawiązywaniu kontaktów lub trudności socjalne, z którymi boryka się dziecko i jego rodzina.
Skuteczny plan leczenia można opracować i wprowadzić w życie tylko wtedy, gdy lekarz, dziecko i jego rodzice przedyskutują wszystkie te kwestie i zgodzą się co do przyczyn i dotkliwości zaburzeń i problemów.
rych podejrzewa się ADHD - na przykład kryteria diagnostyczne Ruttera (1967) i Du Paula (1991) - inne są bardziej uniwersalne. Bardzo przydatne do ustalenia czy dziecko przejawia objawy ADHD zarówno w domu, jak i w szkole są kwestionariusze Barkley'a (Home Situation and School Situation Questionnaires). Znaleźć je można w podręczniku M. Gordona (How to Operate an ADHD Clinic or Subspe-cialty Practice, New York 1995, GSI Publications), gdzie są częścią szczegółowego i pełnego zestawu kryteriów diagnostycznych, propozycji ciekawej dla lekarzy pracujących w poradniach ADHD.
Wyniki badań przy pomocy skal i kwestionariuszy mogą być obarczone błędem, zależą bowiem od subiektywnego postrzegania dziecka przez osobę wypełniającą je. Można wyciągnąć z nich błędne wnioski, gdy wypełni je zdenerwowany i zniechęcony rodzic lub nauczyciel, który nie jest przekonany co do pojęcia ADHD i uważa, że natura i przyczyny zaburzeń dziecka są inne, albo ktoś kto nie zna zbyt dobrze dziecka lub kontaktuje się z nim w formalnej atmosferze (na przykład, gdy dziecko jest hospitalizowane w klinice psychiatrycznej).
Monitorowanie zaburzeń emocjonalnych i zachowania
Są też skale i kwestionariusze bardziej ogólne oceniające objawy i zaburzenia emocjonalne i zachowania dzieci i młodzieży. Do najpopularniejszych należą: sprawdzian zachowania dziecka (Child Behaviour Checklist), ocena wyników w nauce dla nauczycieli (Teacher Report Form), skala samooceny dla młodzieży (Youth Self-Report) skonstruowana przez profesora Achenbacha, kwestionariusze Con-nersa dla rodziców i nauczycieli oraz kwestionariusz oceny mocnych i słabych stron (Strengths and Weaknesses Questionnaire) opracowany przez profesora Goodmana. Skale i kwestionariusze pozwalają lekarzowi lepiej ocenić poziom zaburzeń czynnościowych i mogą wskazywać na potrzebę rozważenia dodatkowego rozpoznania lub innego rozpoznania.
Testy oceniające zdolność funkcjonowania
Podejmowane są liczne próby opracowania bardziej obiektywnych narzędzi psychometrycznych oceniających charakter i nasilenie objawów ADHD u dziecka niż skale i kwestionariusze do oceny zachowania. Testy oceniające funkcje [np. zdolność myślenia, rozumienia, liczenia, uczenia się, porozumiewania się, oceniania, porównywania i inne], na przykład przy pomocy aparatu diagnostycznego Gordona -eliminują elementy subiektywne i pozwalają na pomiar zaburzeń bez bezpośredniego udziału osoby oceniającej. Są one próbą pomiaru nieprawidłowych biologicznych i psychologicznych aspektów funkcjonowania dziecka. Test diagnostyczny Gordona jest skonstruowany w formie gry komputerowej, która służy do oceny kontroli impulsów, uwagi i koncentracji oraz czujności. Niemożliwe jest skonstruowanie testu, który mierzyłby tylko te parametry. Testy oceniające funkcje są krytykowane, ponieważ wyniki może zniekształcać motywacja, determinacja i wysoka inteligencja wykonującego test. Tego typu testy nie są pomocne w rozpoznaniu ADHD, ale wielu klinicystów uważa, że są one wyjątkowo użyteczne i dostarczają wielu cennych informacji w trakcie oceniania.
Lekarz oceniający stan dziecka będzie starał się zgromadzić jak najwięcej informacji, prawdopodobnie w trakcie kilku wizyt, zanim postawi ostateczną diagnozę. Zanim stwierdzi występowanie ADHD rozważy możliwość występowania innych psychicznych, psychologicznych, neuropsychiatrycznych lub wiążących się z zachowaniem zaburzeń. Uwzględni również występowanie, nasilenie i rodzaj problemów z przyswajaniem wiedzy, chorób somatycznych i trudności w nawiązywaniu kontaktów lub trudności socjalne, z którymi boryka się dziecko i jego rodzina.
Skuteczny plan leczenia można opracować i wprowadzić w życie tylko wtedy, gdy lekarz, dziecko i jego rodzice przedyskutują wszystkie te kwestie i zgodzą się co do przyczyn i dotkliwości zaburzeń i problemów.
Mimo że pytań jest bardzo dużo, istotne jest, aby nad wszystkimi kwestiami należycie się zastanowić. To jest właśnie ten moment, gdy lekarz ma właściwe wyobrażenie o charakterze i przyczynach trudności dziecka i może zaplanować odpowiednie środki zaradcze, które będą skuteczne.