Przyczyny ADHD — inne hipotezy cz.1
Gdy zastanawiamy się nad przyczynami ADHD z czysto naukowego punktu widzenia, konieczne jest sięgnięcie do wiedzy i najnowszych badań z wielu dyscyplin, między innymi:
antropologii,
genetyki,
neuroanatomii,
neurofizjologii,
neurochemii,
dietetyki i toksykologii,
psychologii,
nauk społecznych.
Osiągnięcia w tych dziedzinach nauki pozwalają nam poznawać złożone mechanizmy, które przyczyniają się do powstania ADHD i ułatwiają rozwijanie skutecznych działań terapeutycznych pomocnych dzieciom i dorosłym z ADHD odnosić sukcesy.
Genetyka
Wyniki licznych badań potwierdzają że ADHD jest zaburzeniem dziedzicznym. W 1990 roku doktor Biederman i jego współpracownicy z General Hospital w Massachusetts przeprowadzili badania
z udziałem 457 krewnych pierwszego stopnia (biologiczni rodzice lub rodzeństwo) 75 dzieci z ADHD. Grupę porównawczą stanowiły rodziny 26 dzieci z innymi zaburzeniami psychicznymi i 26 dzieci nie mających żadnych problemów ze zdrowiem psychicznym. Ustalili oni, że 25% członków najbliższej rodziny dzieci z ADHD również miało ADHD. W grupie kontrolnej tylko 5% krewnych pierwszego stopnia miało zaburzenia psychiczne takie jak dzieci. Wynika stąd, że w rodzinach, w których stwierdzono ADHD istnieje 5-krotnie większe ryzyko wystąpienia zespołu u dzieci.
Badania na bliźniętach, polegające na porównaniu zbieżności występowania zaburzenia u bliźniąt jednojajowych (mają takie same geny, ponieważ rozwijają się z tej samej zapłodnionej komórki jajowej) wykazały, że w 80-90% przypadków, jeśli jedno z bliźniąt ma ADHD, to drugie również ma ADHD. Badania na bliźniętach dwujajowych (rozwijają się z dwóch komórek jajowych zapłodnionych w tym samym czasie, ale tylko 25% materiału genetycznego jest wspólne) pokazały, że ADHD u obojga bliźniąt wystąpiło w 32%, a więc 6-10 razy częściej niż pomiędzy zwykłym rodzeństwem (występowanie 3-5%).
Wyniki potwierdzają tezę, że ADHD jest zaburzeniem często przekazywanym z pokolenia na pokolenie, czyli uwarunkowanym genetycznie i w wielu przypadkach środowisko i wychowanie mają niewiele wspólnego z wystąpieniem objawów.
Nowsze badania dowodzą, że biorąc pod uwagę ryzyko odziedziczenia ADHD po krewnych drugiego stopnia istnieje większa szansa odziedziczenia zaburzenia po krewnych w linii męskiej - dziadkach lub wujach, niż żeńskiej - babkach i ciotkach.
Coraz więcej danych wskazuje, że ADHD uwarunkowane jest kilkoma genami. Badania przeprowadzone przez D. Comings w Kalifornii dowodzą, że zespół powiązanych ze sobą zaburzeń o częściowo nakładających się na siebie objawach (na przykład ADHD, zespół Tourette'a, zespół antyspołeczności i zachowania opozycyjno-buntownicze) jest prawdopodobnie rezultatem wspólnych anomalii genetycznych (Comings, 1990).
Opisane wyżej nieprawidłowości struktur mózgu powszechniej występują u chłopców. Wyniki tych badań wskazują, że mniej rozwinięta lewa część jądra ogoniastego jest przyczyną ADHD.
Nowsze badania tego samego zespołu naukowców pokazują, że u dzieci z ADHD mniejsze są płaty czołowe mózgu. Pełnią one ważną rolę między innymi w planowaniu zadań i kontrolowaniu impulsów. Połączenia płatów czołowych z układem limbicznym są bardzo ważne, stanowią bowiem, jak powiedziano wyżej, ośrodek czynności popędowo-emocjonalnych.
Hynd i jego współpracownicy wykazali także, że u dzieci z ADHD także mniejsze jest niż u dzieci zdrowych ciało modzelowate [zwane również wielkim spoidłem mózgu]. Ciało modzelowate jest największym skupieniem dróg spoidłowych (utworzonych z włókien spoidłowych), zespalającym obydwie półkule mózgu i umożliwiającym integrację informacji przetworzonych w każdej półkuli.
Obrazy uzyskane za pomocą MRI nie są rutynowo wykorzystywane w ocenie i diagnozowaniu prostych przypadków ADHD, ponieważ wyniki badań same w sobie nie są wystarczające, aby opierać na nich diagnozę. Psychiatrzy i inni lekarze mogą zalecić badanie metodą rezonansu magnetycznego, jeśli nie są pewni diagnozy i szukają innych możliwych przyczyn objawów, na przykład uszkodzenia struktur mózgu w następstwie urazu głowy.
W czasie badania pacjent musi leżeć bez mchu, podczas gdy tomograf wykonuje zdjęcia głowy, przypomina to trochę serię zdjęć rentgenowskich. Badanie nie jest bolesne i większość dzieci poddaje się mu bez obaw.
Neurofizjologia: czy objawy ADHD są odbiciem nieprawidłowego funkcjonowania mózgu?
Elektroencefalografia
Przeprowadzono liczne badania wykorzystując EEG (elektroencefalogramy). Elektroencefalogram jest zapisem w postaci krzywej niań potencjału lub różnic w potencjale różnych części mózgu rejestrowanym przez elektrody umieszczone na skórze głowy. Badanie, które jest bezbolesne i niezbyt kłopotliwe dla pacjentów, zazwyczaj przeprowadzane jest w ambulatorium. Elektroencefalografia jest bardzo przydatna w diagnozowaniu padaczki. Przed zaleceniem pewnych leków na ADHD bardzo ważne jest stwierdzenie czy dziecko ma padaczkę. Objawy padaczki zazwyczaj są inne niż objawy ADHD, aczkolwiek opisano rzadkie przypadki, gdy są one podobne. Jednym z objawów związanym z pewnymi rodzajami napadów padaczkowych jest zmniejszony zakres uwagi. Więcej informacji na ten temat znajduje się w podrozdziale pt. "Stany napadowe".
Ogólne wyniki badań EEG dzieci z ADHD nie mających innych zaburzeń neurologicznych lub psychicznych nie są przekonujące na tyle, aby wyciągnąć z nich określone wnioski. Kilka badań wykazało u dzieci z ADHD osłabioną reakcję na bodźce, ale taka reakcja pojawia się też w innych stanach, głównie w zaburzeniach procesów przyswajania wiedzy.
Badania przeprowadzone w 1973 roku przez dr Buchsbaum i dr Wender w Narodowym Instytucie Zdrowia Psychicznego w USA polegały na porównaniu elektroencefalogramów 24 dzieci z ADHD z zapisami EEG dzieci nie mających ADHD. Elektroencefalogramy dzieci z ADHD wyglądały tak jak zazwyczaj u młodszych dzieci, u których bioelektryczna aktywność mózgu jest mniej dojrzała. Po podaniu dzieciom z ADHD leków psychostymulujących zapisy elektroencefalograficzne dzieci z ADHD i dzieci nie mających ADHD były podobne.
Badanie elektroencefalograficzne nie jest pomocne jako test diagnostyczny ADHD, ale może być przydatne, jeśli lekarz oceniający podejrzewa inne przyczyny objawów, ponieważ charakterystyczne nieprawidłowości zapisu EEG wskazują na występowanie kilku innych stanów wpływających na pracę mózgu.