Jakie są dzieci z ADHD? cz.1
Podstawowe objawy ADHD to: nadruchliwość (nadmierna aktywność), impulsywność i zaburzenia uwagi. Badania ciągle potwierdzają, że objawy te utrzymują się trwale przez jakiś czas. Podstawowe objawy i wzorce zachowania pozostaną stałe przez tygodnie, miesiące, lata, choć prawie u połowy dzieci z ADHD nasilenie objawów znacznie zmniejsza się z wiekiem.
PODSTAWOWE [GŁÓWNE] OBJAWY ADHD
zaburzenia uwagi
nadruchliwość (nadmierna aktywność)
impulsywność
Jeśli chodzi o symptomy ADHD, które mają znaczenie kliniczne i odpowiadają kryteriom diagnostycznym, to muszą one występować w znacznej liczbie i nasileniu, aby poważnie wpłynąć na funkcjonowanie danej osoby. Muszą też być obecne w stopniu niewspółmiernym do poziomu rozwoju uznawanego za normalny dla osoby w danym wieku.
Z rozmów z rodzinami i specjalistami z Wielkiej Brytanii i innych krajów wynika, że historie i doświadczenia rodzin dotkniętych ADHD mają wiele wspólnych wątków, mimo że każde dziecko i każda rodzina są inne, mają inną sytuację materialną i możliwości. Opisy pewnego typu zdarzeń, odczuć, zachowań i reakcji występujących w różnych okresach życia osoby z ADHD i jej rodziny są podobne.
Dzieci z ADHD są nadmiernie ruchliwe
Zwykle małe dzieci są nadzwyczaj aktywne. Aktywność ruchowa u wszystkich dzieci wzrasta do około trzeciego roku życia. Później zmniejsza się. Znane są relacje o dzieciach z ADHD, które jeszcze przed urodzeniem były niezwykle aktywne w łonie matki. Są one raczej trudnymi dziećmi, które dużo płaczą i nie śpią dobrze. Czasami rodzice mówią, że trudno było polubić dziecko, bo kontakt fizyczny nie sprawiał mu przyjemności.
Rodzice takich dzieci mogą być bardzo przemęczeni i przygnębieni; może nawet być i tak, że sami cierpiana ADHD i zmagają się z własnymi objawami. Wychowywanie dzieci, do których pasuje ten opis, nie jest ani łatwe, ani przyjemne i jest wysoce prawdopodobne, że relacje z rodzicami nie będą najlepsze. Ten wzór wczesnych relacji może mieć dalekosiężne konsekwencje. Na szczęście doświadczenia wielu dzieci z wczesnego dzieciństwa nie są tak złe. Dzieci te w swojej grupie wiekowej mogą być postrzegane jako nadmiernie aktywne i mające trudności ze skupieniem się, ale dopiero gdy rozpoczną naukę w szkole trudności stają się oczywiste. Po raz pierwszy w ich życiu wymaga się od nich, aby spokojnie siedziały, zajmowały się określonymi zadaniami i wykonywały je od początku do końca. Wtedy zaczynają wyróżniać się spośród innych dzieci. W szkole dzieci z ADHD to najczęściej te, które nie siedzą na swoich miejscach, wtedy gdy się tego od nich oczekuje, albo nie pozostają na miejscu zbyt długo. Dzieci te stale rozmawiają wykrzykują, przeszkadzają i uniemożliwiają innym wykonywanie ich zadań. Są niezorganizowane, często zapominają o niezbędnych przyborach lub gubią je. To irytuje nauczycieli. Inne dzieci na początku mogą akceptować taką sytuację lub być rozbawione, ale gdy dziecko z ADHD pod wpływem impulsu atakuje je lub uniemożliwia uczenie się, zaczyna je to również drażnić.
Dzieci z ADHD są impulsywne
Obecnie uważa się, że głównym deficytem w ADHD jest w rzeczywistości niemożność powstrzymania odpowiedzi [reakcji] na impuls zarówno pozytywny, jak i negatywny [brak hamowania, samokontroli]. Poglądu tego broni profesor Russell Barkley, który prowadzi prace badawcze nad ADHD w Stanach Zjednoczonych. Uważa on, że podstawowym problemem ludzi z ADHD jest to, że mają ogromne i przytłaczające trudności z impulsywnością, szczególnie z powstrzymaniem reakcji na sygnały, bodźce lub zdarzenia, które są nieistotne dla wykonania zadania od początku do końca.
Profesor Michael Gordon opisuje to ze swadą:
Ich problemy z brakiem uwagi [nieuwagą] są właśnie konsekwencją zainteresowania wszystkim co się wokół dzieje: odgłosami, wyobrażeniami, nitką na ubraniu. Rozproszenie uwagi, niemożność wcześniejszego zaplanowania działania, dezorganizacja, problemy w grupie rówieśniczej, zupełny brak umiejętności przewidywania skutków działania, zgodnie z tą koncepcją, wynika z podstawowego problemu, jakim jest niemożność czekania. U podstaw ADHD znajduje się właściwie nieumiejętność powstrzymania się od reakcji na wszystko, co w danym momencie jest interesujące lub obiecujące (Gordon, 1995, s. 1.14).
Ten rodzaj impulsywności lub działanie bez zastanowienia się nad możliwymi konsekwencjami jest przyczyną wielu trudności dzieci z ADHD i ich rodzin. Rodzice muszą być wyjątkowo czujni, aby ustrzec swoje dziecko przed różnymi wypadkami. Klasycznym przykładem jest bezpieczeństwo dziecka na drodze. Wiele dzieci z ADHD nie może bez opieki, tak jak inne dzieci w ich wieku, chodzić chodnikiem wzdłuż ulicy. Rodzice wiedzą, że jeśli dziecko zobaczy kogoś lub coś co przyciągnie jego uwagę, wbiegnie na ulicę nie zwracając uwagi na nadjeżdżające samochody.
Młodzi ludzie z ADHD często robią coś na wyzwanie rzucone przez kolegów, częściowo dopinguje ich pragnienie uzyskania ich aprobaty. Niektórzy z tego powodu skaczą z dużej wysokości albo wyjeżdżają na drogę i bawią się w "kto pierwszy stchórzy". Czasami robią coś, aby "po prostu zobaczyć, co się stanie" lub zaspokoić własną ciekawość.
Impulsywność może też mieć wpływ na relacje społeczne i utrudniać zawarcie przyjaźni. Wtrącanie się, nieoględne wyrażanie się bez zastanowienia, bicie innych dzieci bez powodu (często tylko dlatego, aby zaspokoić własną potrzebę) może spowodować towarzyską katastrofę i odrzucenie dziecka, które desperacko pragnie przyjaźni.
Dzieci z ADHD często mają szczere i czyste intencje, mimo to wydaje się, że rozmyślnie pozwalają sobie na antysocjalne lub uciążliwe dla otoczenia działania. Tego typu działania często mylone są z zachowaniami opozycyjnymi lub aspołecznymi, kiedy dziecko wydaje się rozmyślnie dążyć do wyrządzenia szkody. To prawda, że po latach ciągłych kłopotowi oskarżeń czasami rzeczywiście rozwijają się u młodych ludzi z ADHD zachowania opozycyjno-buntownicze lub antyspołeczne. Można by to interpretować w kategoriach "spełniającej się przepowiedni".
Dzieci z ADHD mają trudność ze skupieniem i utrzymaniem uwagi
Mimo że dzieci z ADHD są zazwyczaj zainteresowane np. zadaniem, które mają wykonać, to z powodu impulsywności i nadruchliwości, które sprawiają, że "wyróżniają się" spośród rówieśników, doświadczają wszechobecnych trudności, ponieważ krótki czas koncentracji uwagi może mieć daleko idące konsekwencje. Szczególnie trudno jest im uczyć się. Dotyczy to nie tylko zadań teoretycznych, wymagających wysiłku umysłowego, ale też umiejętności praktycznych, sprawności motorycznych (na przykład umiejętność pływania lub jazdy na rowerze) i, co jest szczególnie ważne, uczenia się mówienia i umiejętności porozumiewania się (włączania się do rozmowy i zajęć grupowych).
Liczne "upośledzenia" zauważalne u dzieci z ADHD, na przykład te związane z umiejętnościami szkolnymi i społecznymi, spowodowane są brakiem zdolności ukierunkowania i skupienia uwagi wystarczająco długo, aby zauważyć i zdać sobie sprawę czego trzeba się nauczyć. Dzieci często mają wrodzoną zdolność uczenia się tych sprawności, ale dopóki nie pomoże się im skupić uwagi wystarczająco długo nie mogą ich opanować.
Koszty niemożności skupienia uwagi mogą być znaczne nie tylko jeśli chodzi o naukę i sukcesy w szkole, ale też prowadzenie normalnego, szczęśliwego życia z rodziną i przyjaciółmi.
Coraz większy niepokój budzi grupa dzieci, szczególnie dziewczynek, które nie są nadruchliwe, impulsywne czy agresywne i dlatego pozostają niezauważone, ale rozwijają się wolniej z powodu upośledzającego braku zdolności koncentracji uwagi. Jeśli ich problemy zostaną zauważone, dzieci te mogą rozwijać się. Ta grupa dzieci cierpi na ADD (Attention Deficit Disorder), czyli zaburzenie koncentracji uwagi bez nadruchliwości.
Dzieci z ADHD mogą mieć problemy z zawieraniem przyjaźni
Wiele dzieci z ADHD ma niewielu kolegów czy przyjaciół i bardzo często jest to "nieodpowiednie towarzystwo". Dzieci zdają sobie z tego sprawę i wiele z nich zmieniłoby towarzystwo, gdyby tylko wiedziały jak to zrobić. Ich problemy często wynikają z impulsywności i krótkiego czasu koncentracji uwagi, co z kolei utrudnia im nauczenie się reguł społecznych i zrozumienie zasad współżycia społecznego.
Bardzo często można pomóc tym dzieciom odnieść sukces w odnawianiu kontaktów społecznych, jeśli udzielimy im dodatkowego cia. Muszą one nauczyć się tego, czego my już się instynktownie. Rodzice i nauczyciele mogą często taktownie im pomóc, podatne mogą okazać się szczegółowe i jasne instrukcje. Na przykład; "Najpierw podejdź do grupy dzieci. Stań spokojnie i przez chwilę słuchaj bardzo uważnie o czym rozmawiają. Kiedy już upewnisz że wiesz czego dotyczy rozmowa i przyjdzie ci na myśl coś ważne co chciałbyś powiedzieć, poczekaj na odpowiedni moment i włącz do rozmowy mówiąc: zgadzam się z tym co zostało powiedziane, ... albo: też mi się to przydarzyło..."
Może to sprawiać wrażenie protekcjonalnego traktowania, trzeba ięc zastanowić się nad udzieleniem pomocy w serdeczny, niekrytyczny, pozytywny sposób. Takie wsparcie bowiem może być wyjątkowo korzystne dla samotnego i chętnego do współpracy dziecka.
Powtarzające się niepowodzenia i odrzucanie przez grupę rówieśniczą mogą bardzo źle wpłynąć na samoocenę i późniejsze zachowanie dziecka, tak więc rodzice i nauczyciele nie mogą zaniedbywać tej kwestii zarówno podczas rozpoznania, jak i leczenia ADHD.
Zachowanie niektórych dzieci z powodu ADHD jest tak złe, że są one usuwane poza nawias społeczności, ponieważ nikt nie może już znieść ich destrukcyjnego i agresywnego postępowania. Bywa tak, że są one usuwane z kolejnych przedszkoli, a opiekunki nie chcą się nimi zajmować.