Co to jest ADHD?
Lekarze i inni specjaliści, którzy oceniają stan pacjenta i zajmują się leczeniem chorób somatycznych lub umysłowych, zaburzeń emocjonalnych lub zachowania, próbują, jeśli tylko jest to możliwe, postawić diagnozę
Lekarze z całego świata stale się spotykają, aby udoskonalić system klasyfikacji objawów, zaburzeń i chorób. Dzięki tej wymianie informacji i doświadczeń schorzenia są rozpoznawane przez lekarzy wszędzie w ten sam sposób i mają takie same nazwy ("etykiety medyczne"). Stosowanie powszechnie uznanego systemu klasyfikacji gwarantuje, że pacjent ze specyficznym zespołem objawów i oznak klinicznych zgłaszając się do lekarza gdziekolwiek na świecie otrzyma taką samą diagnozę. To umożliwia lekarzom i innym specjalistom wykorzystanie badań, które już zostały przeprowadzone na pacjentach z podobnymi objawami, aby:
1) ustalić możliwą przyczynę objawów,
2) przewidzieć prawdopodobny przebieg choroby,
3) zdecydować, jaki sposób leczenia będzie najskuteczniejszy.
Podczas ustalania rozpoznania i leczenia jakiejkolwiek choroby, zaburzenia psychicznego, emocjonalnego lub zachowania ważne jest, aby specjalista miał absolutną jasność co jest "nieprawidłowością" i co to jest "diagnoza". Ustalenie diagnozy umożliwia pacjentowi lub jego rodzinie dostęp do pewnych źródeł pomocy i może oznaczać, że otrzyma on skuteczną pomoc medyczną, dodatkowe lub specjalne materiały edukacyjne, dodatkowe świadczenia lub zostanie przekwaterowany. W pewnych przypadkach takie środki zaradcze mogą złagodzić objawy, na podstawie których została postawiona diagnoza, a nawet spowodować ich ustąpienie.
Kryteria diagnostyczne stosowane przez lekarzy są stale uaktualniane i udoskonalane na podstawie badań i doświadczeń. Obecnie stosuje się dwa systemy klasyfikacji chorób (lub zestawy kryteriów diagnostycznych). Są to:
4) Klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia (ICD-10, czyli Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, rewizja 10);
5) Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-IV, czyli Podręcznik Statystyczno-Diagnostyczny Zaburzeń Umysłowych - The Diagnostic and Statistical Manuał of Mental Disorders - wydanie 4).
Sześć lub więcej z podanych niżej objawów zaburzeń koncentracji uwagi utrzymuje się przez przynajmniej sześć miesięcy w stopniu utrudniającym adaptację (funkcjonowanie) i niewspółmiernym do poziomu rozwoju dziecka:
6) często nie zwraca uwagi na szczegóły lub popełnia błędy wynikające z nieuwagi podczas wykonywania zadań w szkole, w pracy lub innych czynności
7) utrzymanie uwagi na zadaniach lub grach często kończy się niepowodzeniem
8) często wydaje się, że nie słucha co się do niego mówi
9) często nie stosuje się do instrukcji i nie wykonuje do końca szkolnych zadań, obowiązków domowych lub w pracy (nie z powodu przeciwstawiania się lub niezrozumienia instrukcji)
DSM-IV, zespół nadpobudliwo-psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi
Zaburzenia koncentracji uwagi
10) często nie jest w stanie skupić uwagi na szczegółach lub popełnia błędy wynikające
z niedbałości w czasie pracy w szkole, pracy lub innych czynności
11) często ma trudności
z utrzymaniem uwagi wykonując zadania lub w czasie gier
12) często wydaje się nie słuchać, gdy się do niego bezpośrednio zwraca
13) często nie stosuje się do instrukcji i nie wykonuje do końca szkolnych zadań, obowiązków domowych lub w pracy (nie z powodu przeciwstawiania się lub niezrozumienia instrukcji)
14) często ma trudności ze zorganizowaniem sobie zadań i zajęć
15) często unika, okazuje niechęć lub z ociąganiem przystępuje do zadań, które wymagają długiego
ICD-10: zaburzenia hiperkinetyczne
DSM-1V, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi
ICD-10: zaburzenia hiperkinetyczne
DSM-IV, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi
16) często ma trudności ze zorganizowaniem sobie zadań i zajęć
17) często unika zadań, które wymagają długiego wysiłku umysłowego, np. prace domowe
18) często gubi rzeczy niezbędne do wykonania pewnych zadań lub czynności (np. zabawki, przybory szkolne, ołówki, książki, narzędzia)
19) często łatwo rozpraszają go nieistotne bodźce zewnętrzne
20) często jest roztargnione w trakcie wykonywania codziennych czynności
Nadruchliwość (nadmierna aktywność)
Co najmniej trzy z podanych niżej objawów nadruchliwości utrzymują się przez przynajmniej sześć miesięcy wysiłku umysłowego (takich jak nauka szkolna lub szkolne prace domowe)
21) często gubi rzeczy niezbędne do wykonania zadań lub czynności (np. zabawki, przybory szkolne, ołówki, książki, narzędzia)
22) często łatwo rozpraszają go nieistotne bodźce zewnętrzne
(i) często z roztargnieniem wykonuje codzienne czynności
(2) Sześć (lub więcej) z podanych niżej objawów nadruchliwości -impulsywności utrzymuje się przynajmniej przez sześć miesięcy w stopniu utrudniającym adaptację (funkcjonowanie ) i niewspółmiernym do jego rozwoju:
(a) często wykonuje nerwowe ruchy rękoma lub stopami albo wierci się w stopniu utrudniającym adaptację (funkcjonowanie) i niewspółmiernym do poziomu rozwoju dziecka:
23) często wykonuje nerwowe ruchy rękoma lub stopami albo wierci się
24) wstaje z miejsca w czasie lekcji lub w innych sytuacjach wymagających pozostania na miejscu
25) często nieustannie biega lub wspina się na coś, w sytuacjach gdy jest to niewłaściwe (w wieku dojrzewania lub u osób dorosłych może ograniczać się do uczucia niepokoju)
26) często jest nadmiernie hałaśliwe podczas zabawy lub ma trudności, aby zachować spokój w czasie wypoczynku
27) ujawnia utrwalony wzorzec nadmiernej aktywności ruchowej, którego zasadniczo nie zmieniają kontekst społeczny lub wymagania społeczne.
28) często wstaje z miejsca w czasie lekcji lub w innych sytuacjach wymagających pozostania na miejscu
29) często biega lub wspina się na coś, w sytuacjach, gdy jest to niewłaściwe (w wieku dojrzewania lub u osób dorosłych może ograniczać się do subiektywnego uczucia niepokoju i zdenerwowania)
30) często ma trudności ze spokojnym bawieniem lub wypoczynkiem
31) często jest w ruchu lub działa ,jak nakręcony"
32) często bardzo dużo mówi
Co najmniej jeden z podanych niżej objawów impulsywności utrzymuje się przez przynajmniej sześć miesięcy w stopniu utrudniającym adaptację (funkcjonowanie) i niewspółmiernym do poziomu rozwoju dziecka:
33) często wyrywa się z odpowiedzią zanim pytanie zostanie sformułowane w całości
34) często ma trudności z czekaniem w kolejce, oczekiwaniem na swoją kolej podczas gier zespołowych
35) często przerywa lub przeszkadza innym
(np. wtrąca się do rozmów lub gier i zabaw)
36) często mówi za dużo nie zważając na konwenanse [ograniczenia społeczne]
DSM-IV, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi
Impulsywność
37) często wyrywa się z odpowiedzią, zanim wysłucha pytania w całości
38) często ma trudności z zaczekaniem na swoją kolej
(i) często przerywa lub
przeszkadza innym
(np. wtrąca się do rozmów lub gier i zabaw)
Różnice między DSM-IV i ICD-10
Tradycyjnie psychiatrzy w Wielkiej Brytanii rozpoznają ADHD na podstawie kryteriów diagnostycznych ICD-10.
Miedzy kryteriami diagnostycznymi ICD-10 (klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia) i klasyfikacją DSM-IV (opublikowaną przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne) są istotne różnice. Odnoszą się one szczególnie do bardzo podobnych objawów (grup objawów, które decydują o diagnozie), którym nadano podobne lub różne nazwy lub etykietę diagnostyczną. Dobrze obrazują to terminy, ADHD", czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (DSM-IV) i "zespół hiperkinetyczny" (ICD-10).
Są też istotne różnice w liczbie objawów, które muszą wystąpić, aby postawić diagnozę i w sposobie opisu zachowań i nieprawidłowości.
Mimo że na pierwszy rzut oka różnice w ilości objawów niezbędnych do postawienia diagnozy wydają się być nieznaczne, badania kliniczne i doświadczenie pokazują że nie w tym przypadku.
Główne różnice między tymi dwiema klasyfikacjami (ADHD i zespołem hiperkinetycznym) są następujące:
39) W klasyfikacji DSM-IV objaw "często bardzo dużo mówi" znajduje siew grupie objawów objętych nazwą nadruchliwość [nadpobudliwość ruchowa]. ICD-10 podobne zachowanie, ale opisane bardziej szczegółowo: "często mówi za dużo nie zważając na ograniczenia społeczne" sytuuje w grupie objawów o nazwie impulsywność.
40) W klasyfikacji DSM-IV wymaga się sześciu (lub więcej) objawów nadruchliwosci-impulsywności" utrzymujących się przynajmniej przez sześć miesięcy w stopniu utrudniającym adaptację (funkcjonowanie) i niewspółmiernym do spodziewanego stopnia rozwoju. Ponieważ w grupie tej znajduje się sześć objawów nadruchliwości (i trzy impulsywności) możliwe jest, że w stosunku do dzieci, u których nie występują żadne objawy
braku kontroli emocji, zostanie orzeczony zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (ADHD). Jest to szczególnie ciekawe, zważywszy, że obecnie w pracach naukowych wskazuje się jako jeden z podstawowych symptomów ADHD (i zespołu toperkinetycznego [zaburzeń hiperkinetycznych]) brak kontroli impulsów.
Różnice między kryteriami diagnostycznymi powodują, że stosując klasyfikację ICD-10 lub DSM-IV kwalifikuje się do leczenia grupę dzieci z różnymi, częściowo ukrywającyrni się objawami. Badania statystyczne dowodzą, że na podstawie kryteriów ICD-10 pod opiekę lekarską trafia mniejsza grupa dzieci z objawami o większym nasileniu.
Trzeba koniecznie odnotować, że w praktyce większa grupa młodych ludzi ma objawy, które potencjalnie upośledzają (i zgodnie z definicją powodują znaczne upośledzenie) i spełniają mniej rygorystyczne, bardziej ogólne kryteria DSM-IV oraz, że objawy te ustępująpod wpływem odpowiedniej terapii.
Klinicyści, którzy uporczywie nalegają, że pacjent może zostać skierowany na leczenie ADHD, jeśli spełnia kryteria ICD-10, ryzykują pozbawienie pewnego odsetka dzieci ze znacznym upośledzeniem skutecznej terapii i wsparcia (dzieci te kwalifikują się do leczenia zgodnie z kryteriami DSM-IV, nie spełniają natomiast kryteriów ICD-10).
Większość klinicystów podejmuje decyzję: leczyć czynie leczyć, biorąc pod uwagę opinie, obserwacje, testy i kwestionariusze oraz swoje ogólne wrażenie dotyczące stopnia nasilenia objawów i upośledzenia, jakie one powodują.
Praktyka lekarska oparta na dowodach naukowych (stosowanie potwierdzonych naukowo metod leczenia i wsparcia) staje się obowiązkowa. Stosowanie kryteriów diagnostycznych DSM-IV, a nie ICD-10, przynosi dodatkową korzyść: większość międzynarodowych, szeroko zakrojonych, wielokierunkowych badań przeprowadza się na pacjentach spełniających kryteria DSM-IY Jeśli brytyjscy klinicyści zechcą wykorzystać wyniki tych badań, będą musieli odnieść je do populacji wyselekcjonowanej na podstawie takich samych kryteriów.