Wchowanie - niemowle
Okres niemowlęcy przypada na pierwsze 12 miesięcy
życia dziecka.
Jak zachowuje się zdrowe, prawidłowo rozwijające
się niemowlę?
Do 5 miesiąca życia większość doby dziecko śpi (ok.
16 godzin na dobę), a w ciągu dnia kilkakrotnie występują
okresy czuwania trwające 1V2—2 godzin, na które
przypada karmienie. W czasie czuwania nasycone
i suche dziecko bawi się, początkowo wykonuje szereg
nieskoordynowanych ruchów rękami i nogami, ogląda
swoje palce i dłonie lub przygląda się przedmiotom
będącym w polu widzenia wydając nieartykułowane
dźwięki. Stopniowo wskutek doskonalenia się spostrzegania
i różnicowania się ruchów oraz aktywnej postawy
dorosłych, którzy zajmują się dzieckiem, repertuar
zabaw niemowlęcia rozszerza się. Ruchy tułowia prowadzą
do zmian położenia ciała, dziecko sięga po widziane
przedmioty, wydawane dźwięki przypominają
gruchanie. W drugiej połowie pierwszego roku życia
dziecko przyjmuje już bardzo zróżnicowane pozycje —
umie siedzieć, potem stawać. Przez dłuższy czas potrafi
bawić się manipulując przedmiotami początkowo
pojedynczymi, następnie całymi grupami przedmiotów.
W odpowiednich warunkach domowych, przy pełnym
zdrowiu fizycznym małe dziecko jest pogodne, radosne,
„zaprasza" do zabawy dorosłych, lecz czymś zainteresowane,
umie bawić się samo. Jest to okres dużej ufności
dziecka; rozróżnia ono twarze znane i nieznanene,
ale na ogół nie boi się obcych, co najwyżej przybiera
wobec nich postawę „badawczą". Tak zachowując
się dziecko jest wielką radością rodziny i sprawia stosunkowo
mało kłopotu, mniej niż na przykład dziecko,
które zaczyna chodzić.
Inaczej zachowują się niemowlęta nadpobudliwe.
Często już w pierwszych miesiącach życia możemy
stwierdzić skrócenie godzin snu zarówno nocnego, jak
i dziennego oraz brak regularności okresów snu i czuwania.
Często budzą się z płaczem i zasypiają zmęczone
krzykiem.
Obserwuje się u nich znaczne wzmożenie ruchliwości,
nieskoordynowane jeszcze ruchy są gwałtowne
i szybkie. Gdy już umieją zmieniać pozycję, przenoszą
się co chwila z jednego krańca łóżeczka na drugi, a gdy
umieją stać, ich ulubioną zabawą jest szybkie podskakiwanie
na łóżeczku lub w kojcu połączone z szarpaniem
poręczy. Czynią to często z takim zapamiętaniem,
że trudno im tę zabawę przerwać. Matki często narzekają,
że dziecko stale się rozkopuje, wygrzebuje z pieluszek,
pomimo że zostało starannie zawinięte. Na
spacerze, w chłodniejsze dni trzeba je przykrywać
i poprawiać.
Na skutek nadmiernej ruchliwości, częściej niż innym
dzieciom zdarzają się im różne wypadki, wypadnięcie
z łóżeczka przy podskakiwaniu, stoczenie się
z tapczanu przy przewijaniu itp.
Gdy dziecko jest karmione na kolanach matki lub
przy stole, ogromnie utrudnia tę czynność, gdyż ciągle
się bawi wyciągając ręce do różnych przedmiotów, do
części ubrania lub twarzy matki. Pomiędzy każdym
kęsem wykonuje szereg najrozmaitszych ruchów. Często
rodzice interpretują to jako objaw braku apetytu
i celowo zabawiają dziecko wpychając mu niespostrzeżenie
jedzenie do buzi. Jest to bardzo częsty błąd rodziców
— dziecko przyzwyczaja się do tego, że jedzenie
jest czynnością zabawową i w innej sytuacji nie
chce jeść.
U dzieci nadpobudliwych stwierdza się często wahania
apetytu. Zdarza się, że dziecko budzi się przed karmieniem
z krzykiem, co powoduje przyspieszenie podania
pokarmu; okazuje się, że dziecko nie zjada przewidzianej
porcji, a nawet odpycha jedzenie. Ponieważ
rodzice uważają, że dziecko zawsze musi zjeść przygotowaną
porcję, zmuszają je do jedzenia, czego następstwem
są wymioty. Przy częstym powtarzaniu się takiej sytuacji,
reakcja może utrwalić się w postaci nawykowego
zwracania pokarmów.
Zabawy dzieci nadpobudliwych pod koniec wieku
niemowlęcego charakteryzują się tym, że dziecko domaga
się coraz to nowych zabawek, lecz każdą interesuje
się bardzo krótko. Przy próbach nowych czynności
manipulacyjnych niecierpliwi się, płacze, złości.
Każdy taki wybuch podnieca je jeszcze bardziej, trudno
je uspokoić. Jednocześnie nadmiernie rozbawione,
nie chce zabawy przerwać, nie chce kłaść się spać lub
jeść i wszystkie uspokajające działania dorosłych traktuje
albo jako dalszy ciąg zabawy, albo przeciw nim
głośno protestuje.
Jak widać z powyższego opisu, zachowanie nadpobudliwego
niemowlęcia może być przyczyną wielu kłopotów
i właściwe ustosunkowanie się do tego zachowania
nie jest sprawą prostą. Należy dodać, że wszystkie
opisane reakcje mogą wystąpić również u dzieci
ogólnie zrównoważonych, lecz najczęściej jako pojedyncze
epizody, i to w mniejszym nasileniu. Mogą również
pojawiać się okresowo w związku ze złym stanem
zdrowia dziecka. W obu wypadkach niewłaściwe postępowanie
dorosłych może je utrwalić, a nawet wywołać
długotrwałe zachwianie równowagi procesów
nerwowych.