Klasyfikacja
Spotykamy więc dzieci, u których dominującym
objawem jest ogólna nadmierna aktywność ruchowa,
bardzo duża ekspansywność działania, a nie stwierdzamy
u nich niepokoju ruchowego w postaci drobnych
ruchów manipulacyjnych. Również pobudzenie emocjonalne
jest mniej nasilone, krótkotrwałe i w niewielkim
stopniu wpływa dezorganizuj ąco na działanie
dziecka. Dzieci te są zawsze czynne, chętne do pomocy,
do każdego działania, ale chaotyczne, nieporządne, ulegające
bardzo łatwo różnym zewnętrznym wpływom,
zmieniającym kierunek zainteresowania, gdyż łatwo
u nich dochodzi do wzmożenia odruchu orientacyjnego.
U innych dominującym objawem jest nadruchliwość
zawężona do drobnych ruchów manipulacyjnych w
obrębie własnego ciała. Te dzieci charakteryzują się
nasiloną emocjonalnością; w sytuacjach nowych, niespodziewanych,
obciążonych elementami uczuciowymi
wzrasta ich niepokój ruchowy. Rzadziej obserwuje się
u nich aktywność tego typu, co u poprzednio opisanych.
Wynika to często z ich doświadczeń; nadmierna
ekspansja ruchowa powoduje negatywną reakcję otoczenia,
co wprowadza te dzieci w stan przykrego pobudzenia
emocjonalnego, wolą więc unikać takich sytuacji.
Mają również tendencje do unikania sytuacji
konfliktowych, przyjmują wtedy postawę wycofującą
się, a jednocześnie narasta ich niepokój ruchowy w
postaci zwiększającej się liczby ruchów drobnych. Zachowanie
tych dzieci często przypomina zachowanie
tzw. dzieci zahamowanych, u których pobudzenie
emocjonalne powoduje obniżenie aktywności.
Dzieci, u których dominującym objawem jest nadpobudliwość
emocjonalna charakteryzują się gwałtownymi
i silnymi reakcjami uczuciowymi; są kłótliwe,
bardzo łatwo obrażają się, popadają w konflikty z
dziećmi i z dorosłymi, bywają płaczliwe lub wpadają
w złość, przy czym najczęściej reakcja jest niewspółmierna
do przyczyny. Nadmierną ruchliwość, ekspansywną
lub zawężoną, przejawiają wyłącznie wtedy, gdy
są pobudzone emocjonalnie. Bywają długie okresy, gdy
zachowują się spokojnie, ale wystarczy drobny nawet
fakt, pobudzający je emocjonalnie, aby całe ich zachowanie
uległo zmianie. Dlatego tak łatwo popadają w
konflikty z innymi dziećmi, gdyż w życiu grupowym
i w zabawach bardzo często powstają sytuacje emocjonalnie
nieobojętne. Natomiast w spokojnych warunkach
domowych tylko od czasu do czasu dochodzi do
spięć i wybuchów.
Spotykamy również dzieci, u których obserwujemy
ogólne nadmierne pobudzenie przejawiające się we
wszystkich zakresach. Są to dzieci najbardziej uciążliwe,
sprawiające najpoważniejsze kłopoty wychowawcze,
a przy dużym nasileniu objawów stają się najczęściej
pacjentami poradni zdrowia psychicznego.
Należy podkreślić, że u wszystkich dzieci nadpobudliwych,
niezależnie od powiązań między różnymi objawami,
obserwuje się poważną rolę wzmożonego odruchu
orientacyjnego w powstawaniu zarówno reakcji
ruchowych, jak i emocjonalnych oraz w znacznej ich
zmienności. Wpływa to bardzo znamiennie na czynności
i konkretną działalność dziecka. Wielu badaczy
podkreśla, że w działalności dziecka nadpobudliwego
brak równowagi pomiędzy funkcjami ruchowymi,
emocjami a funkcjami poznawczymi. Prowadzi to do
dezorganizacji czynności, która w życiu codziennym
manifestuje się w postaci chaotyczności działania, niekończenia
rozpoczętych prac, w postaci nierównomiernego
tempa pracy i w zmiennych jej wynikach. Dzieci
nadpobudliwe psychoruchowo wykonują jedno i to samo
zadanie raz dobrze, a raz źle, potrafią dość długo
zajmować się jakąś zabawą lub ciągle zmieniają zajęcia.
Zainteresowania ich są na ogół nietrwałe, ale często
bardzo intensywne, tzw. słomiany ogień.
To charakterystyczne zachowanie dzieci nadpobudliwych
wywołuje specyficzną reakcję wy chowa wców;
z jednej strony są oni zmęczeni aktywnością dziecka,
niezadowoleni z jego działalności, z drugiej widzą, że
dzieci te uzyskują często dobre wyniki w swojej pracy
i „jak chcą, to potrafią". Nasuwa to podejrzenie złej
woli dziecka, co wywołuje różnego rodzaju represje
lub inne błędy wychowawcze. W tej sytuacji dziecko
nadpobudliwe często nie czując się winne buntuje się
lub przeciwnie, mając nadmierne poczucie winy, czuje
się zagrożone. W obu wypadkach dochodzi do wtórnego
wzmożonego pobudzenia pogarszającego działanie
dziecka.