Jak pomóc w nauce dziecku nadpobudliwemu cz. 2
W I i II klasie stwierdzamy obniżony poziom czytania i pisania. Szczególnie zaburzona jest czynność graficzna, i to zarówno u dzieci harmonijnie, jak i nieharmonijnie rozwiniętych. Należy dodać, że tak jak w przypadku fragmentarycznych zaburzeń rozwojowych nadpobudliwość maskuje ich wpływ na proces czytania i pisania kierując uwagę nauczyciela i rodziców na zachowanie dziecka, tak w przypadku gdy nie stwierdzamy zaburzeń rozwojowych, nadpobudliwość psychoruchowa staje się przyczyną różnych błędów w czytaniu i pisaniu sugerując, że mamy do czynienia z nieprawidłowościami funkcji poznawczych. U dzieci nadpobudliwych, nawet przy niewielkich lub pojedynczych deficytach fragmentarycznych, ich wpływ na naukę czytania i pisania staje się niewspółmierny do ich nasilenia. Dlatego — podkreślamy to ponownie — ostateczną opinię co do przyczyn trudności w czytaniu i pisaniu powinien wyrazić psycholog. Natomiast obserwacje nauczycieli i rodziców dotyczące rodzaju i zakresu trudności są dla psychologa materiałem bardzo ważnym w ustaleniu diagnozy.
Tak więc nauka czytania i pisania dzieci nadpobudliwych wymaga szczególnej uwagi i kontroli od klasy I, nawet gdy nie stwierdza się dysharmonii rozwoju. Utrwalone błędy czytania i pisania trudniej jest zwalczyć niż im zapobiegać
Ponadto musimy pamiętać, że dziecko źle czytające i źle piszące może mieć trudności w innych przedmiotach nauczania, na przykład nie rozumie ono treści zadania arytmetycznego, gdyż bądź odczytuje je fałszywie, bądź jest tak skoncentrowane na technice czytania, że nie rozumie treści. W wyższych klasach, gdy czytanie jest tylko pozornie opanowane, odbija się to nie tylko w stopniach z języka polskiego, lecz również z historii, geografii, przyrody.
Najczęstszym zaleceniem dla udoskonalenia czytania jest skłanianie dzieci do głośnego czytania. Rodzice rozumiejąc to jako tylko głośne czytanie, zmuszają dzieci do czytania na głos nawet lektury, co staje się powodem wielu konfliktów. Niewątpliwie opracowanie zadanego opowiadania musi odbywać się poprzez głośne czytanie, ale trzeba pamiętać, że jest ono zawsze bardziej męczące (nawet przy pewnej wprawie). Nic więc dziwnego, że konieczność czytania wszystkiego na głos powoduje ogólne zniechęcenie do każdego czytania. Tę zależność stwierdza się szczególnie wyraźnie u dzieci nadpobudliwych. Trudności mobilizacji, koncentracji uwagi, przy braku opanowania techniki czytania, powodują bardzo szybkie zmęczenie — dziecko przestaje śledzić treść, nie przyswaja jej, wreszcie rzuca książkę zniecierpliwione. Wydaje się korzystniejsze przyzwyczajanie dziecka i wdrażanie go do czytania dla przyjemności, które odbywa się cicho. Należy zacząć już w końcu klasy I od krótkich wierszyków czy opowiadań (np. z Pierwszej czytańki Ireny Słońskiej) i stopniowo w miarę doskonalenia techniki i zmiany zainteresowań dobierać teksty coraz dłuższe. Sprawdzianem czy dziecko zrozumiało to co przeczytało może być krótka rozmowa na ten temat. Dziecku nadpobudliwemu daje to jeszcze tę korzyść, że zmusza je do pozostawania w spokoju przez cały czas, gdy treść czy tanki absorbuje je i zaciekawia. Bywa jednak, że przy zbyt długich opowiadaniach nasze nadpobudliwe dziecko nie może doczekać się zakończenia, niecierpliwi je własne wolne tempo czytania i odrzuca książkę — warto wtedy przeczytać mu jakiś fragment, aby znów w ciekawszym momencie zachęcić do czytania samodzielnego. Należy więc czytanie traktować nie tylko jako formę ćwiczenia koniecznej umiejętności, lecz jako środek terapeutyczny dla dziecka nadpobudliwego.
Zabiegiem terapeutycznym w wychowaniu dzieci nadpobudliwych są również zajęcia ręczne. Większość dzieci nadpobudliwych ma zaburzoną motorykę rąk, głównie w zakresie precyzji ruchów, przy przeciętnej ich szybkości. Jest to często przyczyną brzydkiego pisma, a nawet błędów w pisaniu, gdyż trudniej wytwarzają się u nich automatyzmy ruchowe. Często na każdej stronie zeszytu piszą inaczej, to samo słowo raz napiszą dobrze, a raz źle. W takich przypadkach konieczne jest w początkowym nauczaniu przeprowadzenie w domu codziennych kilkuminutowych ćwiczeń graficznych, chociażby w postaci uważnego i starannego przepisywania tekstu lub pisania ze słuchu. Należy pamiętać, że w czasie ćwiczenia musimy śledzić, co dziecko pisze, aby nie dopuścić do popełniania błędu — chodzi o to, aby wyrobić i utrwalić prawidłowy automatyzm ruchowy. W tym też celu słowa trudniejsze lub te, w których dziecko robi błędy, należy napisać kilkakrotnie prawidłowo.