Jak pomóc w nauce dziecku nadpobudliwemu
Na wstępie wspomnieliśmy, że wśród dzieci mających trudności w nauce jest poważny procent dzieci przejawiających wzmożoną pobudliwość psychoruchową. Nie znaczy to jednak, że wszystkie dzieci nadpobudliwe uczą się źle lub mają trudności.
Niepowodzenia w nauce spowodowane są przeważnie przez szereg czynników współwystępujących ze sobą i warunkujących się wzajemnie. Na przykład dziecko tzw. niezdolne, u którego stwierdzamy opóźnienia rozwoju, może mieć trudności w nauce, ale może nie mieć ocen niedostatecznych, gdy ma w domu właściwą opiekę i pomoc. Bywa również tak, że dziecko zdolne, inteligentne, które nie zostało wdrożone do systematycznej pracy, napotyka trudności, a nawet otrzymuje oceny niedostateczne, gdy program staje się coraz trudniejszy i zaległości coraz większe. Musimy pamiętać, że trudności w nauce, których dziecko nie może przezwyciężyć, przeważnie powodują zniechęcenie, brak motywacji do nauki i wywołują różne rodzaje nieprawidłowych zachowań mających na celu uniknięcie przykrości związanych z niepowodzeniem w szkole. Z biegiem czasu utrwala się wadliwa postawa wobec obowiązków szkolnych, wobec nauczycieli i całej szkoły. Wśród dzieci nadpobudliwych mamy często do czynienia z taką właśnie kolejnością zdarzeń. Nasuwa się więc pytanie, jaka jest przyczyna tego, że dzieci nadpobudliwe miewają trudności w nauce, i co należy robić, żeby zapobiec niepowodzeniom szkolnym w postaci dwójek, drugoroczności itp.
Pojawianie się trudności w nauce u dzieci nadpobudliwych może mieć dwie zasadnicze przyczyny, "które najczęściej komplikują się wzajemnie, stawiając dziecko w szczególnie niekorzystnej sytuacji: 1) fragmentaryczne zaburzenie rozwojowe współwystępujące z nadpobudliwością (o których pisaliśmy w 1 rozdziale); 2) dezorganizujący wpływ nadpobudliwości na przebieg czynności przejawiających się w zaburzeniach uwagi, w chaotyczności, w wahaniach mobilizacji i znacznej męczliwości.
Ostateczne powodzenie lub niepowodzenie dziecka nadpobudliwego w nauce uzależnione jest od tego, jak ustosunkujemy się do stwierdzanych trudności i ich przyczyn i jak szybko udzielimy dziecku właściwej pomocy.
Trudności spowodowane fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi w zakresie analizy i syntezy wzrokowej lub słuchowej bądź sprawności manualnej można stwierdzić już na początku nauki w klasie I lub II. Dotyczą one przede wszystkim nauki czytania i pisania, a przejawiają się w postaci specyficznych błędów w przedłużającym się okresie literowania lub sylabizowania przy czytaniu, w bardzo brzydkim piśmie itp.
W przypadkach dzieci przejawiających fragmentaryczne zaburzenia rozwojowe, nadpobudliwość psychoruchowa z jednej strony wpływa dezorganizująco na pracę dziecka (trudności koncentracji uwagi, chaotyczność, brak precyzji itp.), z drugiej — wywołuje niewłaściwe postawy rodziców, które ujawniają się również przy okazji trudności w nauce. Dziecko samo nie jest zdolne do zorganizowania sobie pracy i wytrwania przy niej, a pomoc ze strony rodziców bywa niedostateczna lub niewłaściwa. Rodzice, a także nauczyciele, są skłonni uważać, że przyczyną niepowodzeń jest zachowanie dziecka lub jego niechęć do pracy, a nie obiektywne trudności Tego rodzaju opinia wywołuje najczęściej wzmożenie rygorów zamiast konkretnej pomocy. Błędy popełnione wówczas przez rodziców nasilają nadpobudliwość i pogłębiają niewłaściwą postawę ucznia. Wykrycie prawdziwej przyczyny trudności w nauce jest warunkiem właściwego przeciwdziałania niepowodzeniom. Powinno ono nastąpić w drugim półroczu klasy I, a najpóźniej w klasie II. Niewystarczające jest wtedy organizowanie i kontrolowanie dziecka pracy, lecz należy zastosować dodatkowe ćwiczenia usprawniające funkcje zaburzonych analizatorów. Decyzję co do konieczności stosowania ćwiczeń reedukacyjnych powinien podjąć psycholog po szczegółowym badaniu dziecka.
U dzieci o prawidłowym rozwoju funkcji poznawczych obserwujemy również dezorganizujący wpływ nadpobudliwości. Ujawnia się on przede wszystkim w braku systematyczności i chaotyczności pracy, w nieporządku oraz w nierównomiernych osiągnięciach w nauce.