Jak wychować dziecko nadpobudliwe cz. 16
Nasuwa się jednak pytanie: czy jesteśmy w stanie zawsze odróżniać dziecko nadpobudliwe od "żywego", ruchliwego? Na ogół nie mamy wątpliwości w przypadku występowania objawów nadpobudliwości we wszystkich trzech sferach: ruchowej, emocjonalnej i poznawczej lub przy znacznym jej nasileniu. Rozpoznanie staje się trudniejsze, gdy mamy do czynienia z dzieckiem o objawach nadpobudliwości w jednej sferze przy innych mniej nasilonych. Wtedy tylko dłuższa obserwacja dziecka, skonfrontowana z opisem jego zachowania w różnych sytuacjach może nas upewnić o jego nadpobudliwości. Dlatego tak cenne są spostrzeżenia nauczycieli poczynione w klasie, na pauzie, w świetlicy, z których rodzice niestety rzadko korzystają, chociaż w ten sposób mogliby uzyskać pełny obraz zachowania swojego dziecka. Również nauczyciele nie są informowani o zachowaniu dziecka w domu w sposób dostateczny i właściwy, co uniemożliwia im wyrobienie sobie opinii, czy dziecko tylko w szkole wykazuje cechy nadpobudliwości, czy również w domu, w rodzinie, w zabawach poza szkołą. Ten brak pełnej, obustronnej informacji ma swoje przyczyny. Dziecko nadpobudliwe jest uczniem uciążliwym — przeszkadza na lekcji, dezorganizuje pracę kolegów i nauczyciela, wprowadza niepokój, a jego nierównomierne wyniki w nauce przy odpowiednich do wieku możliwościach intelektualnych stwarzają problemy natury dydaktycznej. Nic więc dziwnego, że w rozmowach nauczyciela z rodzicami przeważają skargi na zachowanie dzieci nadpobudliwych. Rodzice natomiast, chcąc choć częściowo dziecko obronić, zatajają wiele ze swoich kłopotów na terenie domu lub po prostu unikają kontaktów z nauczycielem. W tych warunkach nie może dojść do współpracy domu i szkoły, która szczególnie w stosunku do dzieci nadpobudliwych musi mieć charakter ujednoliconego działania. Współpraca nauczyciela i rodziców ma znaczenie nie dopiero wtedy, gdy stwierdzamy wykroczenie dziecka, lecz gdy nauczyciel poznaje dziecko, a więc w I klasie. Należy postawić sobie pytanie, czy nasz wychowanek jest dzieckiem nadpobudliwym, czy tylko bardzo aktywnym, ruchliwym, lecz umiejącym zachować spokój i równowagę w warunkach tego wymagających? Jeżeli nadpobudliwość dziecka jest bezsporna, to jakie jej objawy są wiodącymi? W jakiej sferze i pod wpływem jakich bodźców najłatwiej dochodzi do nadmiernego pobudzenia? W jakich sytuacjach lub przy jakich sposobach postępowania najłatwiej dziecko uspokoić i uzyskać jego równowagę przy zachowaniu wszelkich wymagań stawianych przez życie społeczne (szkolne lub rodzinne). Nauczyciel i rodzice muszą wspólnie odpowiadać sobie na te pytania.
Jak już wspomnieliśmy poprzednio, część dzieci nadpobudliwych wykazuje wzmożoną pobudliwość w jednym zakresie przy mniej nasilonych innych objawach. Jednoznaczne zaklasyfikowanie określonego dziecka do którejś z grup zawsze nasuwa obserwatorom wiele wątpliwości, tym niemniej stwierdzenie dominacji pewnego rodzaju objawów stwarza konieczność specyficznego postępowania wychowawczego.
Niektóre dzieci z wyraźną przewagą nadruchliwości, ekspansywne, aktywne, ciągle rwące się do jakiegoś działania wykazują stosunkowo mniejsze nasilenie reakcji emocjonalnych, rzadziej popadają w konflikty z kolegami. Właściwe pokierowanie ich aktywnością, wykorzystanie jej dla celów społecznie pozytywnych, może dać bardzo dobre rezultaty wychowawcze. Wciągnięcie dzieci do współpracy z nauczycielem, umożliwienie im działania poprzez wykonywanie różnych jednostkowych poleceń, czy w postaci bardziej długofalowej działalności, pozwoli na zaspokojenie ich potrzeby ruchu i aktywności. Te właśnie dzieci powinny być włączone do zadań grupowych, takich jak udział w organizowaniu zabawy czy wycieczki, planowanie i wykonanie gazetki ściennej, udział w ozdabianiu klasy itp. Powinno się im powierzać na terenie klasy (a później szkoły) konkretne funkcje, nawet w szczególnych przypadkach, kierownicze, gdy dużej aktywności towarzyszy dobry poziom rozwoju umysłowego. Oczywiście nie należy w jednej grupie gromadzić kilkorga dzieci nadpobudliwych, gdyż grozi to całkowitą dezorganizacją zadania, a także konfliktami wewnątrz grupy. Należy raczej włączać je do grup dzieci spokojniejszych i bardziej zrównoważonych.